Afrika Sağlık Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi

Covid-19’dan Korunma Yolları ve Alınabilecek Önlemler

16.04.2020

               COVİD-19’DAN KORUNMA YOLLARI VE      ALINABİLECEK ÖNLEMLER

Şidan Aj Çiçek*

*İstanbul Medeniyet Üniversitesi Tıp Fakültesi, 1. sınıf öğrencisi

Genç MASAM

       Tüm dünyada ve Türkiye’ de pandemi haline dönüşen Covid- 19 için korunma yolları ve alınabilecek önlemlerin uygulanması virüsün yayılmasını önlemek açısından oldukça önemlidir.  Enfekte olan ve semptomları göstermeyen kişiler virüsün yayılmasında önemli rol oynamaktadır. (1) Bu sebeple hasta olmadığı düşünülen kişilerle de fiziksel mesafe korunarak yakın temastan kaçınılmalı ve bu kişilerin virüsün taşıyıcısı olabileceği göz önünde bulundurulmalıdır. Virüs nedeniyle enfekte olan kişilerin ya da enfekte olduğunu düşünen kişilerin diğer insanlara virüsü bulaştırmamak ve yayılmasını önlemek adına gönüllü olarak evlerinde karantinada kalmaları gerekmektedir. (2)

       Ağız ve burun yoluyla enfekte olunabileceği biliniyorken yapılan son çalışmalarda virüsün göz yoluyla da bulaşabildiği belirtilmektedir. (3) Virüsle enfekte olmaktan kaçınmak için insanların yoğun olarak kullandığı okul, iş yeri, toplu taşıma araçları ve alışveriş merkezleri gibi yerlerden uzak durulması gerekmektedir. Eğer bu yerler kullanmak zorunda kalındıysa ellerin ağıza, buruna, göze temasından kaçınılmalıdır. (4) Çünkü virüs temas edilen yerlerde aktif bir şekilde yer alabilir ve ellerin ağıza, buruna ve yüze temasıyla enfekte olunmasına neden olabilir. (5)

       Ayrıca eller sıklıkla ve derinlemesine yaklaşık 20 saniye boyunca ovarak sabunla yıkanmalıdır. (2,4,6) Eğer eller yıkanmıyorsa alkol bazlı el dezenfektanı (içerisindeki aktif bileşenler %60 etanol ve%70 izopropanolün olan) ile eller dezenfekte edilmelidir. (6) Araştırmalar sonucu istenen yüzdelik orana sahip alkolün virüsü öldürdüğü tespit edilmiştir.  Bu sebeple kullanılan alkol oranına bağlı olarak alkol bazlı dezenfektanlarla ellerin temizlenmesi ve ellerin sık sık yıkanması, elde bulunabilecek olan canlı patojenlerin sayısını azaltmada etkilidir. (6)

Maske Kullanımında Dikkat Edilmesi Gerekenler

  • Maske takıldığında yüz ile maske arasında boşluk olmamasına dikkat edilmelidir
  • Maske kullanımı sırada maskeye temastan kaçınılmalıdır. Ellerin maskeye herhangi bir teması olduysa eller uygun şekilde yıkanmalıdır. Yıkanamıyorsa alkol bazlı el dezenfektanı kullanılmalıdır.
  • Tek kullanımlık maskeler sadece 1 kez kullanılmalıdır.
  • Maske nemli olduğu anda yenisiyle değiştirilmelidir.
  • Maskenin arka kısımdan çıkartılmasına dikkat edilmelidir ve eller asla maskenin ön kısmına değdirilmemelidir. Maske çıkardıktan sonra eller uygun bir şekilde yıkanmalıdır.
  • Maskelerin kullanımı sırasında el temizliği çok önemlidir. Maske kullanımı ancak el temizliğine dikkat edildiği taktirde etkili olmaktadır. (7,8)

       Maske kullanımı konusunda net bir bilgi söz konusu değildir. Bu konuda çeşitli ülkelerin farklı düşünceleri vardır. Örneğin; İngiltere maskenin halk için belirgin bir faydasının olmasına karşı çok az kanıtın olduğunu söylemekte (8), ABD’deki Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri solunum hastalıklarından korunmak için (COVİD-19 dahil) yüz maskesi takılmasını önermemekte hatta yüz maskelerinin alınmasını durdurmaya yönelik çalışmalar yapılmaktadır (9). Hong Kong ise toplu taşıma araçlarını kullanırken ve kalabalık yerlerde kalırken ameliyat maskesi takılmasını önermektedir. (10) Türkiye’de ise son yapılan uygulamalar sonucu market, pazar, toplu taşıma, durak ve toplu çalışılan iş yerleri gibi insanların yoğun olarak bulunduğu ve kullandığı yerlerde maske takmak zorunlu hale getirilmiştir. (11)

       Çiftlikler, hayvan pazarları ve mezbahalar gibi havanların kesilebileceği alanlar enfeksiyon açısından yüksek riskin olduğu yerlerdir. Bu ve bunun gibi yerlerden uzak durulmalıdır. (12) İçerisinde et bulunan besinler tüketiliyorsa bu besinleri tüketmeden önce çiğ ve az pişmiş olmamasına özen gözterilmelidir. İyi pişirilmiş yiyecekler tercih edilmelidir. (13)

Ev Karantinasında Yapılması Gerekenler

  • Hasta olan kişi aynı ortamı paylaştığı kişilerle aynı ortamda bulunduğunda maske takmalıdır.
  • Hasta kişi evdeki diğer insanlara hastalığı bulaştırmamak için diğerlerinden farklı bir odada karantinada kalmalıdır. Oda iyi havalandırılmalıdır ve içeri bir kişinin girmesi durumunda aradaki mesafe korunmalı odaya temas en aza indirilmelidir.
  • Hastaya yardımcı olan kişi maske ve eldiven kullanmalıdır. Ve bu kişi hep belirli bir kişi olmalıdır.
  • Hastanın kullandığı peçete ve mendiller sağlam bir torbaya konulmalıdır. Torbayı tutan ve atan kişinin ellerinin sık sık yıkaması gerekmektedir.
  • Kullanılan ortak alanları hasta kişi kullandığı taktirde ardından hemen dezenfeksiyon işlemi yapılmalıdır.
  • Hastanın kullandığı tabak, kaşık, çatal, havlu gibi kişisel eşyaları hasta dışında kimse kullanmamalıdır. Bu araç gereçlerin ve hastanın kıyafetlerinin temizlenmesi sırasında eldiven kullanılmalıdır.
  • Hastanın durumu sık sık kontrol edilmeli herhangi bir rahatsızlık durumunda acil tıbbi yardım istenmelidir. Gelen görevlilere hastanın durumu hakkında bilgi verilmelidir.
  • Hastayla aynı çatı altında barınan kişilerin kendilerini sürekli kontrol etmeleri ve semptomlardan birini göstermeleri durumunda hemen sağlık kurumlarına başvurması gerekmektedir. (12,14,15,16)

Yurtdışı Dönüşünde 14 Günlük Ev Karantinasında Yapılması Gerekenler

  • Risk grubu içerisinde olan yaşlı ve kronik hastalığa sahip kişilerle temastan kaçınılmalıdır.
  • Evden çıkma durumunda mutlaka maske takılmalıdır.
  • İnsanlarla temas halinde bulunmamaya özen gösterilmelidir.
  • Ev içerisine dışarıdan herhangi bir kişi alınmamalıdır. Gelecek olan misafirler geri çevrilmelidir.
  • Evde yaşayan başka bireyler varsa tedbir açısından ayrı bir odada kalmalılardır. Bulunduğu odayı sık sık havalandırmalıdır ve sık sık uygun şekilde temizleyip dezenfekte etmelidir.
  • Yurt dışından gelen kişinin evdeki ortak kullanım alanlarını kullanması durumunda bu alanlar temizlenmelidir. Tabak, bardak, havlu gibi kişisel eşyaları başkalarıyla paylaşmamalıdır ve temizliklerinden de kişinin kendisi sorumlu olmalıdır.
  • Bulunulan odadan dışarıya çıkma halinde maske takılmalıdır.
  • Herhangi bir semptom ortaya çıkması durumunda kişi maskesini takarak sağlık kuruluşlarına başvurmalıdır. (12,14,15,16)

Kaynakça

1 Collection and Submission of Postmortem Specimens from Deceased Persons with Known or Suspected COVID, 2020, 19 Mart, National Center for Immunization and Respiratory Diseases (NCIRD), Division of Viral Diseases, Son güncelleme: 25 Mart, 2020

https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/guidance-postmortem-specimens.html

2 Personal Preparedness: How to Plan For COVID-19 at Home, Work and In The Community, 2020, 5 Nisan, Spokane Regional Health District, Son güncelleme: 7 Nisan 2020

 https://srhd.org/personal-preparedness-covid-19

3 Yan A., Chinese expert who came down with Wuhan coronavirus after saying it was controllable thinks he was infected through his eyes, 2020, 23 Ocak, South China Morning Post, Son güncelleme: 7 Nisan 2020

https://www.scmp.com/news/china/article/3047394/chinese-expert-who-came-down-wuhan-coronavirus-after-saying-it-was

4 Coronavirus disease (COVID-19) advice for the public, 2020, 5 Nisan, World Health Organization, Son güncelleme: 18 Mart 2020

 https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public

5 Coronavirus Disease 2019 (COVID-19), 2020, 2 Nisan, National Center for Immunization and Respiratory Diseases (NCIRD), Division of Viral Diseases, Son Güncelleme: 2 Nisan 2020

https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prevent-getting-sick/how-covid-spreads.html?CDC_AA_refVal=https%3A%2F%2Fwww.cdc.gov%2Fcoronavirus%2F2019-ncov%2Fprepare%2Ftransmission.html

6 CDC Statement for Healthcare Personnel on Hand Hygiene during the Response to the International Emergence of COVID-19, 2020, 14 Mart, National Center for Immunization and Respiratory Diseases (NCIRD), Division of Viral Diseases, Son güncelleme: 7 Nisan 2020

 https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/hand-hygiene.html

7 Coronavirus disease (COVID-19) advice for the public: When and how to use masks, 2020, 5 Nisan, World Health Organization, Son güncelleme: 7 Nisan 2020

https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public/when-and-how-to-use-masks

8 Feng S., Shen C., Xia N., Song W., Fan M., Cowling BJ., 2020, 20 Mart, Rational use of face masks in the COVID-19 pandemic, The Lancet Repistory Medicine

https://doi.org/10.1016/S2213-2600(20)30134-X

9 How to Protect Yourself & Others, 2020, 4 Nisan, National Center for Immunization and Respiratory Diseases (NCIRD), Division of Viral Diseases, Son güncelleme: 7 Nisan 2020

https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/prevention-treatment.html

10 Guidelines on Prevention of Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) for the General

Public, 2020, 13 Mart, Centre for Health Protection, Son güncelleme: 7 Nisan 2020

https://www.chp.gov.hk/files/pdf/nid_guideline_general_public_en.pdf

11 Soylu S., Şehir Giriş/Çıkış Tebirleri ve Yaş Sınırlaması, 2020, 3 Nisan, Türkiye Cumhuriyeti İç İşleri Bakanlığı, Son güncelleme: 7 Nisan 2020

https://www.icisleri.gov.tr/sehir-giriscikis-tebirleri-ve-yas-sinirlamasi

12 COVID-19 (Yeni Koronavirüs Hastalığı) 'na Yakalanmamak İçin Öneriler, 2020, 5 Nisan, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, Son güncelleme: 7 Nisan 2020

https://covid19bilgi.saglik.gov.tr/tr/covid-19-yeni-koronavirus-hastaligi-na-yakalanmamak-i-cin-oneriler

13 Coronavirus disease (COVID-19) advice for the public, 2020, 18 Mart, World Health Organization, Son güncelleme: 7 Nisan 2020

https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public

14 Korona, 2020, 17 Mart, T.C. Sağlık Bakanlığı, Son güncelleme: 7 Nisan 2020

https://www.saglik.gov.tr/TR,64514/korona.html

15 Korona, 2020, 23 Mart, T.C. Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Son güncelleme: 7 Nisan 2020

https://acilafet.saglik.gov.tr/TR,64512/korona.html

16 Koronavirüs (Covid-19): Virüsten nasıl korunulur, Sağlık Bakanlığı'nın tavsiyeleri neler?, 2020, 12 Mart, BBC News Türkiye, Son güncelleme: 7 Nisan 2020

https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-51832978